GEÇMİŞTE NEVRUZ
İçinde bulunduğumuz Mart ayı, baharmevsiminin başlangıcı gibi güncel
konular hemen aklımıza Nevruzu getirir.
Orta Doğu ve Asya’daki halklarca yeni yılın başlangıcı veya bahar bayramı
olarakkutlanan bir gündür. Nevruz Arı Dilleri konuşan halklarca güneşin koç
burcunagirdiği gün olarak kabul edilir. Nevruz geceyle gündüzün eşit olduğu 21
Martgünüdür. Eski Türkler bugüne “yengi-gün” derler.
Orta Asya toplulukları, İran’da ortak bir kültür öğesidir. Türklerde bir doğavar
oluş, diriliş bayramı olarak nitelendirilir. Nevruz Şia, Sünni, Alevi,
Bektaşi,gibi Türk topluluklarında sultan nevruz adıyla bilinir. Kazak, Kırgız
Tatarlardansultan loruz, sultan nevruz olarak adlandırılır. Batı Trakya
Türklerinde sultanMevriz olarak adlandırılan bugün Anadolu’da yada Anadolu
dışında Mart9 u olaraktan kutlamaktadır.
Aynı zamanda Nevruz doğrudan doğruyaTürk dünyasında Türklerin Ergenekon dan çıktığı gün nevruz günü olarak kabuledilir. 5000 yıldan beri bu gelenek bütün Türk dünyasında bilinir ki, güneşinbalık burcundan koç burcuna girdiği gündür. Nevruz tüm Türk dünyasında veçeşitli kültür ortamlarında biraz farklı bir içeriğe ve anlama sahip olsa bilesonuçta yine yeniliği başlangıcı temsil etmektedir.
IĞDIR’DA NEVRUZ
Bilindiği gibi Nevruz, çeşitlitopluluklar tarafından özellikle geniş
bir coğrafyaya yayılan Türk halklarıarasında Narvız, Yeddilenin, Bahar Bayramı
gibi isimlerle anılmaktadır. Nevruz kelimeanlamı olarak yeni-gün anlamına
gelmektedir.
Nevruz, yeni yılın gelişimini, baharın başlangıcını, toprağın
uyanışınısimgeleyen bir doğa, varoluş diriliş bayramı olarak kullanılmaktadır.
Iğdır’daher yıl kutlanan bu gelenek 5000 yıldan beri doğu dünyasında
bilinmektedir. Nevruzgüneşin Balık burcundan Koç burcuna girdiği gündür. Aynı
zamanda nevruz TürklerinErgenekondan çıktığı gün olarak kabul edilmektedir.
Iğdırda Nevruz ile ilgili inançların temelinde toprağa olan sevgi ve tarımsal
işgücüne karşı duyulan isteğin yanı sıra bolluğa,refaha kavuşmanın sadece
alınteriyle sağlanabileceği düşüncesi vardır.
Iğdırda Nevruz kutlama hazırlıkları hemen hemen bir ay önceden başlar ve
ikiaşamadan meydana gelir.
Birinci aşamada genel çevre temizliği dikkate alınır,bu günler Şubat
ayınınsonlarına doğru başlar,Mart ayının ikinci haftasına kadar devam eder.Yörehalkı,Nevruzu
temiz bir şekilde karşılamak için ev temizliklerine başlar,badana,boyayapılır,bahçelere
yeni bir düzen verilir ve bayram için erzak temini yapılır.
Yine bu ayda baharın müjdecisi olan semeniler ekilir.İlk baharın tez
gelmesiniarzulayan yöremiz insanı bu işi biraz daha hızlandırmak içinbakışlarını,duygularını,yeşilliklerle
süslemek için semeniler göğertir ve onusevgi ile besler.Halk arasında bolluk ve
bereketin simgesi olan semeniler hakkında pekçok şiirler yazılmıştır.
Semeni al meni
Her yazda sen yada sal meni
Semeni sahla meni
İlde göğerterem senir
Gülüş dolur dodağalara semeni
Bizim eller O huyur bu nağmeni
Sermeni ay sermeni sahla meni
Düzerim dört yanıma nergisi yasemeni
Bu bayramda her il meclisi düzelden
Men el çekmem senin kimi güzelden
Safların bezeyisen ezelden
Yaraşırsan otağlara semeni.
İkinci aşama ise bayram kutlamaaşamasıdır.Kutlamalar Martın ilk üç
haftası Salıyı Çarşambaya bağlayan geceleryapılır.
Iğdırda Martın ilk Çarşambasına (Yalancı Çerçembe), ikinci Çarşambasına(Doğrucu
Çerçembe),üçüncüsüne ise (Ağır Çarşamba) Mart ayının sonÇarşambasına demir (eski
İran fervinden takvimine göre bu Çarşambaya yılın sonÇarşambası ,ahır Çarşamba
denirdi).
Mart ayının ilk Çarşambasında cemre Havaya düşer, ikincide suya,
üçüncüÇarşambada ise cemre toprağa düşerek tabiat tamamen uyanmış olur. Son
Çarşambagenelde Mart ayının 20-21’ine yani Nevruz Bayramına denk gelmektedir.
Yöremizde kuşaktan kuşağa aktarılan düşüncelere göre bütün doğa kışuykusundan
uyanıp canlandıkça kırlar, tarlalar kısaca bütün bütün tabiat akgiysisini
çıkartıp yeşil kıyafetini giymeye başladığı gibi kanı hareketleniyor,ruh hali
yükseliyor ekmek, biçmek, dikmek,kurmak yaradanına şükranda bulunma
isteğiartıyor.Bu güzel bahar günlerinde güzel yemekler tatlılar pişirilir
evlerden şenliksesleri yükselir.
Yöre halkı, özellikle birbirlerineyaptıkları ziyaretlerle kutlarlar.
Bu ziyaretlerde birbirleriyle dargın olan kişiler barışır küçükler
büyükleri,sıhhatli olanlar hasta olanları ziyaret ederler.
Yoksul insanlara yetimlere kimsesizlere yardım edilir ve yakın zaman zarfında
dünyadangöçen merhumların evlerine toplu ziyaretler yapılarak yas halindeki
yakınlarınıntesellisine çalışılır,acıları paylaşılarak küçültülür.
Böylece aralarındaki anlaşmazlıklar,sıkıntılar,acılar eski yılda bırakılıp,yeni
yıla temiz kalp ,sağlam düşünce, güzel dilekler ve barış niyetleriylegirerler.
Uzak yerlerde olanlar ise,bayramkutlamalarını mümkün olduğunca
ailelerinin yanında geçirmeye çalışırlar.Gelenekhaline gelen ve Çarşamba
akşamları yapılan ,kulak asma mendil, mendil atma(bacabaca), yoldan geçenleri
ıslatma, kosa kosa çıkartma, fala bakma, ateş yakıpüzerinden atlama, nevruz
sofrası kurma gibi kutlamalar yapılır.
Nevruz bayramı halkımıza büyük bir manevi güç olduğuda yadsınmaz birgerçektir.Çünkü
bayram ar efesinde son Çarşamba günü, her kez kötü söz orucunagirmiştir.Bu günde
kimse kötü bir söz söylemez, dedikodu yapmaz ve iyi şeylerdenbahsedilir.Allah
dergahında samimiyetle dua edilir, hayır duaları, arzular, isteklerdile
getirilir.Buradaki amaç; kapıdan, pencereden, perde arkasından, kulak
falınaçıkan komşuların, eş, dost ve akrabaların yürek açan sözler, hayır,
bereketarzusu ve Allah kelemi duyması için yapılır.
Buradan anlaşılacağı gibi Iğdırdakutlanan bu bayramda, insanların sadece kendi ailelerini değil, başkalarını dakapsıyor , önemsiyor ve onlarında refahını arzuluyor.Böylece, Nevruzun hem insani,hem de çok soylu bir bayram olduğu ortaya çıkıyor.